Shpjegojani vetes: si e thellon të kuptuarit pyetja «pse?»

Kërkimet e Michelene Chi-së për studentët e fizikës (1989), si u përfitua kur nxënësit u nxitën të shpjegonin çdo rresht të një teksti, dhe ku qëndron kjo teknikë krahasuar me të tjerat

2 min lexim

Shkarko PDF Ndaje
Ilustrim: një tru me lidhje, simbol i të kuptuarit që ndërtohet me pyetjen «pse?»
Ilustrim origjinal i redaksisë lexoshpejt. Nuk është fotografi ose objekt historik.
Cilësimet

Hapësira mes rreshtave

Shkronja

Pamja

Në fund të viteve 1980, psikologia Michelene Chi dhe kolegët e saj studiuan si mësonin studentët e fizikës nga shembujt e zgjidhur në libër. Ata u kërkuan studentëve të mendonin me zë të lartë ndërsa lexonin. Pastaj krahasuan ata që zgjidhën më mirë problemet e reja me ata që zgjidhën më keq.

Çfarë bënin studentët e mirë

Dallimi nuk ishte në sa kohë lexonin, por në mënyrën si lexonin. Studentët e suksesshëm i shpjegonin vetes vazhdimisht: «Pse përdoret kjo formulë këtu?», «Nga vjen kjo forcë?», «Si lidhet kjo me atë që lexova më parë?». Studentët më të dobët e lexonin shembullin si një histori dhe kalonin tutje, duke menduar se e kishin kuptuar. Studiuesit e quajtën këtë dallim efekti i vetë-shpjegimit.

A mund të mësohet?

Pyetja tjetër ishte nëse kjo ishte vetëm një cilësi e studentëve të mirë, apo diçka që mund ta bëjë çdokush. Në vitin 1994, Chi dhe kolegët u dhanë nxënësve të shkollës së mesme një tekst për sistemin e qarkullimit të gjakut. Një grup u nxit të shpjegonte veten pas çdo rreshti; tjetri thjesht e lexoi tekstin dy herë. Grupi që shpjegonte veten tregoi të kuptuar më të thellë, sidomos në pyetjet më të vështira që kërkonin të lidhje informacione.

Të kuptuarit nuk vjen vetëm nga leximi. Vjen nga lidhjet që ndërtojmë ndërsa lexojmë.

Sa efektiv është?

Në vitin 2013, psikologu John Dunlosky dhe kolegët shqyrtuan provat për dhjetë teknika studimi. Vetë-shpjegimi dhe pyetjet «pse?» u vlerësuan me dobi «të moderuar»: funksionojnë mirë, sidomos për të kuptuar, por kërkojnë kohë dhe provat janë më të kufizuara se për testimin e vetes dhe përsëritjen me intervale, të cilat morën vlerësimin më të lartë. Teknikat si nënvizimi dhe rileximi morën vlerësim të ulët.

Si ta bëni

  1. Pas çdo paragrafi ose hapi, ndaloni dhe thoni me fjalët tuaja çfarë thotë dhe pse ka kuptim.
  2. Pyesni «pse?» dhe «si?» për çdo fakt të rëndësishëm: «Pse ndodh kjo? Si lidhet me atë që di?»
  3. Lidhni me shembuj nga jeta ose me njohuri që keni tashmë.
  4. Kur nuk mund ta shpjegoni, keni gjetur pikërisht pjesën që duhet ta studioni më shumë.
  5. Kombinojeni me testimin e vetes dhe me përsëritjen e shpërndarë për rezultate më të mira.

Burimet dhe leximi i mëtejshëm

  1. Chi, M. T. H., Bassok, M., Lewis, M. W., Reimann, P. & Glaser, R. (1989). Self-explanations: How students study and use examples in learning to solve problems. Cognitive Science, 13(2), 145–182. WorldCat
  2. Chi, M. T. H., de Leeuw, N., Chiu, M.-H. & LaVancher, C. (1994). Eliciting self-explanations improves understanding. Cognitive Science, 18(3), 439–477. WorldCat
  3. Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J. & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58. PubMed

Lexo më tej