Pse na pëlqen ajo që e kemi parë më shpesh: efekti i ekspozimit të thjeshtë

Një këngë që nuk ju pëlqeu herën e parë, pas disa javësh në radio fillon t'ju pëlqejë. Një fytyrë që e shihni çdo ditë në autobus ju duket më e afërt. Një markë që e shihni gjithandej ju duket më e besueshme. Pas këtyre përvojave qëndron një fenomen që psikologët e quajnë efekti i ekspozimit të thjeshtë.

Eksperimentet e Zajonc-it

Në vitin 1968, psikologu amerikan me origjinë polake Robert Zajonc u tregoi pjesëmarrësve fjalë të panjohura, simbole kineze dhe fotografi fytyrash, disa herë më shumë se të tjerat. Pastaj u kërkoi të vlerësonin sa u pëlqenin. Sa më shumë herë e kishin parë një stimul, aq më pozitivisht e vlerësonin, edhe kur nuk kishte asnjë kuptim për ta.

Studimet e mëvonshme treguan se efekti funksionon edhe kur stimujt shfaqen aq shpejt sa njerëzit nuk e kuptojnë që i kanë parë. Një meta-analizë e vitit 1989 nga Robert Bornstein bashkoi mbi 200 eksperimente dhe e konfirmoi efektin, duke vënë re se ai është më i fortë me ekspozime të shkurtra dhe se zbehet pas shumë përsëritjesh.

Pse ndodh

Një shpjegim i përhapur është se gjërat e njohura përpunohen më lehtë nga mendja, dhe kjo lehtësi përjetohet si diçka e këndshme. Një shpjegim tjetër ka të bëjë me sigurinë: ajo që kemi parë shumë herë pa na ndodhur gjë e keqe, duket më e sigurt.

Ajo që na duket «e mirë» ndonjëherë është thjesht ajo që na është bërë e njohur.

Ku e takojmë

• Në reklama: përsëritja e një marke, edhe pa argumente, rrit pëlqimin për të.
• Në politikë: emrat që shohim më shpesh në postera dhe ekrane na duken më të njohur dhe ndonjëherë më të besueshëm.
• Në marrëdhënie: njerëzit që i takojmë shpesh, si fqinjët ose kolegët, priren të na bëhen më të afërt.
• Në lajme: një pohim që e dëgjojmë shpesh na duket më i vërtetë, edhe kur nuk është.

Si të zgjedhim më me vetëdije

1. Pyesni: më pëlqen kjo sepse është e mirë, apo sepse e kam parë shpesh?
2. Kërkoni prova para se të besoni një pohim që e keni dëgjuar shumë herë.
3. Jepini shans asaj që është e re. Një libër, një muzikë ose një njeri që nuk ju pëlqen menjëherë, mund t'ju pëlqejë pas disa takimesh.
4. Përdoreni në favorin tuaj: nëse doni të pëlqeni diçka të shëndetshme, si perimet ose ecja, bëjeni pjesë të rregullt të ditës.