Afatet që i vendosim vetë: çfarë tregoi eksperimenti i Dan Ariely-t me korrektorët

Shumë prej nesh e njohin këtë skenë: një projekt me afat pas një muaji, tre javë pa bërë pothuajse asgjë, dhe një javë e fundit me stres të madh. Ekonomistët e sjelljes e quajnë këtë problem të vetëkontrollit: ajo që duam sot nuk përputhet me atë që duam për veten e nesërme.

Studentët që zgjodhën afatet

Në vitin 2002, Dan Ariely dhe Klaus Wertenbroch bënë një provë në një kurs për profesionistë. Studentët duhej të shkruanin tri punime gjatë semestrit. Në një klasë, afatet ishin të caktuara nga pedagogu, të shpërndara në mënyrë të barabartë. Në klasën tjetër, studentët mund të zgjidhnin vetë afatet në fillim të semestrit, me një kusht: pasi i zgjidhnin, vonesa ndëshkohej në notë.

Logjikisht, studentët e klasës së dytë do të kishin zgjedhur fundin e semestrit për të tria, sepse kjo jepte më shumë fleksibilitet. Por shumë prej tyre zgjodhën afate më të hershme. Ata e dinin se kishin nevojë për një shtysë nga jashtë. Megjithatë, notat e kësaj klase ishin mesatarisht më të ulëta se ato të klasës me afate të caktuara.

Eksperimenti me korrektorët

Në një studim të dytë, pjesëmarrësit u paguan për të gjetur gabime në tri tekste të gjata, me një ndëshkim për çdo ditë vonesë. Ata u ndanë në tri grupe:

• Afate të barabarta: një tekst çdo javë.
• Një afat i vetëm në fund: të tria tekstet pas tri javësh.
• Afate të vetëvendosura: secili zgjidhte vetë kur t’i dorëzonte.

Grupi me afate të barabarta gjeti më shumë gabime, u vonua më pak dhe fitoi më shumë. Grupi me afat të vetëm në fund pati rezultatet më të dobëta. Grupi me afate të vetëvendosura ishte në mes: më mirë se pa afate, por jo aq mirë sa me afatet e barabarta.

Njerëzit e dinë se kanë prirje të zvarriten. Por kur vendosin afatet vetë, shpesh i vendosin shumë butë.

Çfarë mund të mësojmë

Afatet e jashtme mund të duken si kufizim, por shpesh na ndihmojnë. Kur nuk i kemi, mund t’i krijojmë vetë, me kusht që të jenë të qarta, të shpërndara dhe me një pasojë të vogël reale.

1. Ndajeni projektin në pjesë dhe vendosni një afat për secilën, me intervale të barabarta.
2. Bëjini afatet publike: tregojini një kolegu, një miku ose shkruajini në një kalendar të përbashkët.
3. Shtoni një pasojë të vogël: për shembull, nëse vonoheni, i dërgoni punën e papërfunduar dikujt që e respektoni.
4. Mos u mbështetni te «do ta bëj kur të kem kohë». Koha e lirë rrallë vjen vetë.