14 artikuj
Pas Buzukut, letërsia shqipe hesht për më shumë se gjysmë shekulli. Pastaj vjen Pjetër Budi, me tre libra dhe mijëra vargje. Ai shkroi për besimin, por edhe për gjuhën e popullit, dhe vdiq në rrethana që nuk janë sqaruar kurrë.
Në shekullin XIX, shqipja kishte dy dialekte kryesore dhe pak libra. Një burrë nga Elbasani, qyteti në mes të dy dialekteve, i kushtoi jetën përkthimit dhe fjalorit, dhe la një nga themelet e gjuhës së shkruar.
Ai jetoi vetëm 26 vjet dhe botoi pak gjatë jetës. Megjithatë, Migjeni solli në letërsinë shqipe diçka që nuk ishte parë kështu më parë: varfërinë e vërtetë të njerëzve të zakonshëm, pa zbukurime.
Në një kohë kur shkrimi shqip ishte ende i rrallë dhe shpesh i ndaluar, një prift i ri nga Shkodra shkroi vargje aq të kujdesshme në formë sa shumë studiues e konsiderojnë një nga mjeshtrat e parë të poezisë moderne shqipe.
Në vitin 1941, Musine Kokalari botoi një libër me tregime nga Gjirokastra. Pesë vjet më vonë u dënua me 20 vjet burg. Nuk i lejuan të shkruante kurrë më.
Pak shqiptarë kanë bërë kaq shumë gjëra në një jetë: Fan Noli ishte prift, diplomat, kryeministër, historian, kompozitor dhe një nga përkthyesit më të mëdhenj të shqipes.
Luigj Gurakuqi besonte se një komb ndërtohet në klasë po aq sa në fushën e betejës. Ai drejtoi shkollën e parë shqipe për mësues dhe ishte ministri i parë i arsimit.
Për disa breza shqiptarësh, «Lahuta e Malcís» ishte poema kombëtare. Pastaj, për dekada, emri i autorit të saj nuk mund të përmendej. Kush ishte Gjergj Fishta?
Naim Frashëri shkroi në persisht, turqisht dhe greqisht, por u kujtua për poezinë e tij shqipe. Për breza shqiptarësh, vargjet e tij ishin mësimi i parë për atdheun.
Ai nuk lindi në Shqipëri dhe e pa atë shumë pak. Megjithatë, Jeronim De Rada u bë një nga figurat themelore të Rilindjes Kombëtare shqiptare, me poezi të shkruara në arbërishten e fshatit të tij në Itali.
Ndërsa shumica e librave të hershëm shqip ishin përkthime tekstesh fetare, Pjetër Bogdani shkroi një vepër të gjatë origjinale. Ai e shihte shqipen si gjuhë që meritonte të mbante dijen më të lartë të kohës.
Në vitin 1635, në Romë, doli nga shtypi një libër i vogël që sot quhet fjalori i parë i njohur i gjuhës shqipe. Autori ishte një prift 29-vjeçar nga Zadrima.
Artikujt mbeten të hapur për të gjithë. Me një llogari falas mund t’i ruash të preferuarit dhe të vazhdosh leximin nga çdo pajisje.
