Historia e lashtë, ilirët, traditat dhe simbolet që na janë përcjellë.
44 artikuj
Pas Buzukut, letërsia shqipe hesht për më shumë se gjysmë shekulli. Pastaj vjen Pjetër Budi, me tre libra dhe mijëra vargje. Ai shkroi për besimin, por edhe për gjuhën e popullit, dhe vdiq në rrethana që nuk janë sqaruar kurrë.
Për shekuj, në malësitë e veriut, njerëzit jetonin sipas rregullave që nuk ishin shkruar askund. Ato kalonin gojë më gojë. Një prift françeskan i mblodhi në fillim të shekullit XX, dhe kështu Kanuni u bë libër.
Në shekullin XIX, shqipja kishte dy dialekte kryesore dhe pak libra. Një burrë nga Elbasani, qyteti në mes të dy dialekteve, i kushtoi jetën përkthimit dhe fjalorit, dhe la një nga themelet e gjuhës së shkruar.
A janë shqiptarët pasardhës të ilirëve? Pyetja duket e thjeshtë, por përgjigjja varet nga ajo që mund të provohet. Ky artikull i vendos krah për krah argumentet e gjuhëtarit Eqrem Çabej, tezat e Elena Kocaqit dhe punën e Marin Memës, me atë që thonë burimet.
Ai shkroi në shumë gjuhë, debatoi me të gjithë dhe nuk e kurseu askënd me ironinë e tij. Por Faik Konica e kaloi jetën duke punuar që shqiptarët ta njihnin veten si komb dhe që bota t’i njihte ata.
Në vitin 168 p.e.s., një ushtri romake marshoi drejt Shkodrës. Brenda tridhjetë ditëve, mbreti ilir Genti u dorëzua. Me të mbaroi mbretëria e fundit e pavarur ilire në bregun e Adriatikut.
Ai jetoi vetëm 26 vjet dhe botoi pak gjatë jetës. Megjithatë, Migjeni solli në letërsinë shqipe diçka që nuk ishte parë kështu më parë: varfërinë e vërtetë të njerëzve të zakonshëm, pa zbukurime.
Në një kohë kur shkrimi shqip ishte ende i rrallë dhe shpesh i ndaluar, një prift i ri nga Shkodra shkroi vargje aq të kujdesshme në formë sa shumë studiues e konsiderojnë një nga mjeshtrat e parë të poezisë moderne shqipe.
Historiani grek Polibi shkruan se Agroni kishte forcat tokësore dhe detare më të mëdha se çdo mbret ilir para tij. Fitorja e tij e fundit, në vitin 231 p.e.s., u kthye në një festë që, sipas Polibit, i kushtoi jetën.
Në shekullin IV p.e.s., një mbret ilir e mbajti Maqedoninë nën presion për gati katër dekada. Ai mundi dhe vrau një mbret maqedonas dhe, sipas një autori antik, hipi në kalë për betejën e fundit kur ishte nëntëdhjetë vjeç.
Gjatë viteve ’90, kur shqiptarët e Kosovës u përjashtuan nga shkollat dhe institucionet shtetërore, Ibrahim Rugova udhëhoqi një rrugë tjetër: rezistencën pa armë dhe ndërtimin e institucioneve paralele.
Në mars të vitit 1998, forcat jugosllave rrethuan shtëpitë e familjes Jashari në Prekaz. Rreth 58 njerëz u vranë, mes tyre gra dhe fëmijë. Ngjarja ndryshoi rrjedhën e luftës në Kosovë.
Artikujt mbeten të hapur për të gjithë. Me një llogari falas mund t’i ruash të preferuarit dhe të vazhdosh leximin nga çdo pajisje.
