Kush e drejton jetën tënde? Vendi i kontrollit sipas Julian Rotter-it

Dy studentë marrin një notë të keqe në të njëjtin provim. Njëri mendon: «Nuk mësova mjaftueshëm.» Tjetri mendon: «Profesori më ka inat» ose «Pata fat të keq me pyetjet.» Të dy mund të kenë pjesërisht të drejtë. Por mënyra si e shpjegojnë ndikon në atë që do të bëjnë herën tjetër.

Ideja e Rotter-it

Në vitin 1966, psikologu amerikan Julian Rotter propozoi konceptin e vendit të kontrollit. Njerëzit me vend të brendshëm kontrolli priren të besojnë se rezultatet në jetën e tyre varen kryesisht nga veprimet dhe përpjekjet e tyre. Njerëzit me vend të jashtëm kontrolli priren të besojnë se varen kryesisht nga fati, rastësia ose nga njerëz të tjerë më të fuqishëm. Rotter e mati këtë me një pyetësor që u bë shumë i përdorur.

Ky koncept i ngjan stilit shpjegues, për të cilin kemi shkruar në një artikull tjetër, por është më i përgjithshëm: nuk ka të bëjë vetëm me mënyrën si i shpjegojmë dështimet, por me besimin tonë të përgjithshëm se sa mund të ndikojmë në jetën tonë.

Çfarë kanë gjetur studimet

Studime të shumta kanë lidhur vendin e brendshëm të kontrollit me më shumë përpjekje për të mësuar, me më shumë kujdes për shëndetin dhe me më shumë kënaqësi në punë. Kjo ka kuptim: nëse besoni se veprimet tuaja kanë rëndësi, keni më shumë arsye të veproni. Por këto janë kryesisht lidhje, dhe drejtimi i shkakut mund të shkojë në të dyja anët: njerëzit që kanë pasur më shumë mundësi dhe sukses në jetë, mund të kenë mësuar të besojnë më shumë te kontrolli i tyre.

Nuk i kontrollojmë të gjitha. Por pothuajse gjithmonë kontrollojmë diçka. Ajo diçka është vendi ku fillon ndryshimi.

Ekstremet nuk ndihmojnë

Një vend i brendshëm kontrolli i tepruar mund të na bëjë të fajësojmë veten për gjëra që nuk varen nga ne, si një sëmundje, një krizë ekonomike ose padrejtësia. Një vend i jashtëm i tepruar mund të na bëjë të heqim dorë para se të provojmë. Ekuilibri i shëndetshëm i ngjan asaj që Epictetus e quante dallimi mes asaj që varet nga ne dhe asaj që nuk varet.

Si ta gjeni ekuilibrin

1. Para një problemi, ndajeni në dy lista: çfarë mund të ndikoj unë dhe çfarë nuk varet nga unë.
2. Veproni te lista e parë, qoftë edhe me një hap të vogël.
3. Pranoni listën e dytë pa e mohuar dhe pa e fajësuar veten për të.
4. Vini re fjalët «gjithmonë» dhe «kurrë» kur flisni për fatin tuaj. Shpesh tregojnë një përgjithësim.