Bertrand Russell «Në lavdërim të përtacisë»: a e kemi tepruar me punën?

Bertrand Russell (1872–1970) ishte matematikan, logjikan dhe filozof britanik, një nga themeluesit e filozofisë analitike, dhe në vitin 1950 mori çmimin Nobel për letërsinë. Por shumë lexues e njohin për esetë e tij të qarta dhe provokuese. Një nga më të njohurat u botua në vitin 1932 dhe më pas u bë titull i një libri: In Praise of Idleness, «Në lavdërim të përtacisë».

Teza

Russell e nis esenë me një rrëfim personal: ishte rritur me thënien se «djalli gjen punë për duart që rrinë kot», dhe për shumë kohë e kishte besuar. Por tani mendonte se një dëm i madh po i bëhej botës moderne nga besimi se puna është virtyt në vetvete. Ai propozonte që, falë teknologjisë, njerëzit të punonin rreth katër orë në ditë, dhe pjesa tjetër e kohës të ishte e lirë.

Shembulli i gjilpërave

Për ta shpjeguar, Russell jep një shembull. Supozoni se një numër njerëzish punojnë tetë orë në ditë dhe prodhojnë gjilpërat që i duhen botës. Dikush shpik një makinë që i lejon të prodhojnë dyfishin. Në një botë të arsyeshme, të gjithë do të punonin katër orë dhe do të prodhonin po aq gjilpëra. Por në botën reale, sipas tij, vazhdojnë të punojnë tetë orë, prodhohen shumë gjilpëra, disa fabrika falimentojnë, dhe gjysma e punëtorëve mbeten pa punë. Rezultati: e njëjta sasi kohe e lirë, por e ndarë padrejtësisht, si mjerim për disa dhe mbingarkesë për të tjerët.

Për Russell-in, koha e lirë nuk ishte kohë e humbur. Ishte hapësira ku lindin arti, shkenca, kurioziteti dhe miqësia.

Çfarë donte me «përtaci»

Russell nuk lavdëronte dembelizmin pa qëllim. Ai shkruante se, që koha e lirë të ishte e vlefshme, njerëzit kishin nevojë për një edukim që t’i mësonte ta përdornin mirë: për lexim, për lojë, për interesa që nuk sjellin fitim. Ai shqetësohej se shumë njerëz, të lodhur nga puna, mund të bënin vetëm argëtime pasive.

Debati sot

Ideja e Russell-it nuk u realizua, por pyetja e tij është rikthyer. Në disa vende janë provuar programe me javë pune katërditore, dhe shumë nga kompanitë pjesëmarrëse kanë raportuar më pak lodhje te punonjësit pa humbje të mëdha në produktivitet. Rezultatet varen shumë nga lloji i punës, dhe debati mbetet i hapur.

Pyetje për veten

1. A e matni vlerën tuaj vetëm me orët e punës? Russell do t’ju ftonte ta rishikonit këtë.
2. Çfarë do të bënit me dy orë të lira në ditë? Nëse përgjigjja është vetëm ekrani, ndoshta ia vlen të kultivoni një interes.
3. A po shpenzoni kohë për të fituar para për gjëra që nuk ju duhen? Një pyetje që Thoreau-i dhe Russell-i do ta ndanin.