Plani «nëse–atëherë»: mjeti më i thjeshtë për të mbajtur një vendim

Të gjithë e njohim hendekun mes qëllimit dhe veprimit. Vendosim të ecim më shumë, të lexojmë çdo mbrëmje, ta telefonojmë më shpesh nënën, dhe pas dy javësh qëllimi mbetet aty ku ishte: në kokë. Problemi rrallë është se nuk e duam mjaftueshëm. Më shpesh, kur vjen momenti, nuk e vëmë re, ose vendimi duhet marrë sërish nga e para.

Një ide e thjeshtë

Psikologu gjerman Peter Gollwitzer propozoi në vitet '90 një zgjidhje që tingëllon pothuajse shumë e thjeshtë: përveç qëllimit («dua të bëj X»), formuloni edhe një plan të saktë që lidh një situatë me një veprim:

Nëse ndodh situata S, atëherë do të bëj veprimin V.

Ai i quajti këto qëllime zbatimi (implementation intentions). Për shembull, në vend të «dua të ushtrohem më shumë», shkruani: «Të hënën, të mërkurën dhe të premten, kur kthehem nga puna, para se të ulem, vesh atletet dhe dal për 20 minuta.»

Çfarë thonë provat

Në vitin 2006, Gollwitzer dhe Paschal Sheeran bashkuan rezultatet e 94 testeve të pavarura. Njerëzit që shtonin plane «nëse–atëherë» i arrinin qëllimet e tyre ndjeshëm më shpesh se ata që kishin vetëm qëllimin. Efekti mesatar ishte nga mesatar në të madh, gjë që në psikologji është e rrallë për një ndërhyrje kaq të shkurtër. Efekti u gjet në fusha të ndryshme: shëndet, studime, mjedis, marrëdhënie.

Shpjegimi i tyre: plani e bën situatën më të dukshme për mendjen, dhe kur ajo shfaqet, veprimi nis pothuajse automatikisht, pa pasur nevojë të vendosësh sërish. Në njëfarë mënyre, i delegon vendimin vetes tënde të së kaluarës.

Si ta shkruani planin tuaj

1. Zgjidhni një qëllim të vetëm për javët e ardhshme.
2. Gjeni momentin: kur dhe ku do të veproni? Një orë, një vend ose një veprim tjetër që e bëni gjithsesi («pasi lyej dhëmbët në mbrëmje»).
3. Përcaktoni veprimin e parë, konkret dhe të vogël: jo «do të studioj», por «hap librin te faqja ku mbeta dhe lexoj një faqe».
4. Shkruajeni si fjali «nëse–atëherë» dhe lexojeni me zë një herë.
5. Shtoni një plan për pengesën kryesore: «Nëse bie shi, atëherë ecja zëvendësohet me 15 minuta shkallë në pallat.»

Kur nuk mjafton

Planet «nëse–atëherë» funksionojnë më mirë kur qëllimi është vërtet i juaji dhe i arritshëm. Ato nuk e krijojnë dëshirën që mungon, dhe nuk zëvendësojnë ndihmën kur problemi është më i thellë, si një varësi ose një gjendje depresive. Gjithashtu, shumë plane njëkohësisht mund ta rëndojnë mendjen; është më mirë të filloni me një ose dy.

Por për shumicën e vendimeve të përditshme, ato janë një mjet i vogël me efekt të madh: një fjali e shkruar sot, që të kursen një betejë me veten nesër.