Përshtatja hedonike: pse gëzimi i një blerjeje të re zbehet kaq shpejt

Kur fitojmë diçka që e kemi dëshiruar shumë, ndihemi shumë mirë. Por pas disa javësh ose muajsh, ndjenja zbehet dhe fillojmë të dëshirojmë diçka tjetër. Psikologët e quajnë këtë përshtatje hedonike, ose ndonjëherë «rrota e mullirit hedonik»: vrapojmë, por mbetemi pothuajse në të njëjtin vend.

Fituesit e lotarisë

Në vitin 1978, Philip Brickman, Dan Coates dhe Ronnie Janoff-Bulman publikuan një studim që u bë i famshëm. Ata intervistuan një grup të vogël fituesish të lotarisë në Illinois, një grup njerëzish që kishin mbetur me paralizë pas aksidenteve, dhe një grup krahasimi. Fituesit e lotarisë nuk ishin dukshëm më të lumtur se grupi i krahasimit, dhe shijonin më pak kënaqësitë e përditshme, si një bisedë me një mik ose një mëngjes i qetë. Njerëzit me paralizë ishin më pak të lumtur se të tjerët, por jo aq sa do të prisnim.

Kufizimet

Studimi ishte i vogël dhe njerëzit u intervistuan vetëm një herë, pa e ditur sa të lumtur ishin para ngjarjes. Studimet e mëvonshme, që ndoqën mijëra njerëz për vite me radhë, si ato të psikologut Richard Lucas, treguan një tablo më të ndërlikuar. Për disa ngjarje, si martesa, njerëzit zakonisht kthehen afërsisht në nivelin e mëparshëm të kënaqësisë. Por për ngjarje të tjera, si papunësia e gjatë ose aftësia e kufizuar e rëndë, shumë njerëz nuk e rimarrin plotësisht nivelin e mëparshëm.

Përshtatja na mbron nga humbjet, por na vjedh edhe gëzimet. E mira është se mund ta ngadalësojmë.

Pse mësohemi

Truri ynë është ndërtuar për të vënë re ndryshimet, jo gjendjet e qëndrueshme. Një gjë e re tërheq vëmendjen; një gjë e njohur bëhet sfond. Kjo na ndihmon të përballojmë vështirësitë, por bën që edhe gjërat e mira të humbasin shkëlqimin.

Si ta ngadalësoni përshtatjen

1. Shpenzoni për përvoja dhe për njerëzit, jo vetëm për sende. Përvojat përshtaten më ngadalë.
2. Ndryshoni mënyrën si e shijoni një gjë të mirë: një shëtitje në rrugë të re, një recetë tjetër me ushqimin e preferuar.
3. Shkëputuni herë pas here. Studimet sugjerojnë se një pushim i shkurtër nga një kënaqësi e bën më të këndshme kur ktheheni.
4. Imagjinoni humbjen: mendoni për një çast si do të ishte jeta pa një gjë të mirë që keni. Kjo e bën të duket sërish e çmuar.
5. Shprehni mirënjohje për gjërat që janë bërë të zakonshme.