Mendja që endet: gjysma e ditës diku tjetër

Ndoshta ju ka ndodhur sot: po lexonit një faqe dhe në fund kuptuat se nuk e mbanit mend asnjë fjali. Sytë ishin te teksti, por mendja kishte ikur te një bisedë e djeshme ose te lista e punëve për nesër.

Psikologët e quajnë këtë mendje që endet (mind wandering). Për një kohë të gjatë ajo u studiua vetëm në laborator. Pastaj dy studiues të Harvardit gjetën një mënyrë për ta parë në jetën e përditshme.

Një studim me telefon në xhep

Matthew Killingsworth dhe Daniel Gilbert ndërtuan një aplikacion që u dërgonte njerëzve pyetje në momente të rastësishme të ditës: Si ndihesh tani? Çfarë po bën? A po mendon për diçka tjetër nga ajo që po bën? Në bazën e tyre u mblodhën të dhëna nga rreth 5.000 njerëz në 83 vende; analiza e botuar në revistën Science në vitin 2010 u bazua te 2.250 të rritur.

Rezultatet ishin të qarta:

• Në 46,9% të rasteve, njerëzit po mendonin për diçka tjetër nga ajo që po bënin.
• Ata ishin më pak të lumtur kur mendja endej sesa kur ishte te detyra, gjatë çdo lloj aktiviteti.
• Edhe kur endeshin te gjëra të këndshme, nuk ishin më të lumtur sesa kur ishin të përqendruar te ajo që po bënin.
• Ajo që bënin njerëzit shpjegonte shumë pak nga lumturia e tyre; ku ishte mendja shpjegonte më shumë.

Analizat e kohës sugjeruan që endja e mendjes vinte zakonisht para pakënaqësisë, jo pas saj. Kjo nuk e provon plotësisht drejtimin e shkakut, por është një gjetje që ia vlen ta marrim seriozisht.

Mendja njerëzore është një mendje që endet, dhe një mendje që endet është një mendje e palumtur. (Killingsworth & Gilbert, 2010)

A është gjithmonë e keqe?

Jo plotësisht. Endja e mendjes na lejon të planifikojmë, të kujtojmë, të lidhim ide që s'kemi parë bashkë, ndonjëherë edhe të gjejmë zgjidhje krijuese. Problemi nuk është se mendja endet, por se ikën shumë shpesh pa e vënë re, dhe shpesh drejt shqetësimeve.

Tri mënyra për t'u kthyer

1. Emërtojeni. Kur e kuptoni se mendja ka ikur, thoni me vete një fjalë: «planifikim», «kujtim», «shqetësim». Pastaj kthehuni. Kjo është thelbi i meditimit të vëmendjes.
2. Një gjë në një kohë. Ngrënia para ekranit, ecja me telefon në dorë, leximi me njoftime të hapura i ftojnë mendjes të ikë. Zgjidhni një moment në ditë ku bëni vetëm një gjë.
3. Përdorni trupin si spirancë. Ndjesia e këmbëve në tokë, e duarve mbi filxhan, e frymës në hundë. Trupi është gjithmonë në të tashmen; mendja mund të kthehet atje.

Nuk do të arrijmë kurrë një mendje që nuk endet fare. Por çdo herë që e vëmë re dhe e kthejmë, fitojmë pak më shumë nga jeta që po ndodh tani.