Kurthi i kostos së humbur: pse vazhdojmë diçka vetëm sepse kemi paguar për të

Imagjinoni se keni paguar një biletë për një udhëtim në ski një fundjavë. Pastaj gjeni një ofertë më të lirë për një vend tjetër, që ju pëlqen më shumë, dhe e blini edhe atë. Vetëm më vonë kuptoni se të dy udhëtimet janë në të njëjtën fundjavë dhe asnjëra biletë nuk kthehet. Cilin udhëtim zgjidhni?

Eksperimenti

Psikologët Hal Arkes dhe Catherine Blumer u bënë studentëve pikërisht këtë pyetje në vitin 1985. Udhëtimi i parë kushtonte 100 dollarë, i dyti 50 dollarë dhe ishte më i këndshëm. Logjikisht, duhej zgjedhur i dyti: paratë ishin harxhuar gjithsesi. Por më shumë se gjysma e studentëve zgjodhën udhëtimin më të shtrenjtë dhe më pak të këndshëm.

Në një eksperiment tjetër, ata shitën abonime për sezonin e një teatri universitar. Disa blerës, të zgjedhur rastësisht, morën abonimet me zbritje. Gjatë gjysmës së parë të sezonit, ata që kishin paguar çmimin e plotë shkuan në më shumë shfaqje se ata që kishin marrë zbritje. Paratë e dhëna i shtynin të «përfitonin» nga blerja.

Gabimi i Concorde-it

Ky fenomen quhet ndonjëherë «gabimi i Concorde-it», sipas avionit supersonik anglo-francez. Projekti vazhdoi për vite me radhë, edhe kur ishte e qartë se nuk do të ishte fitimprurës, pjesërisht sepse ishin investuar kaq shumë para dhe prestigj.

Paratë dhe koha që kemi dhënë nuk kthehen, çfarëdo që të vendosim. E vetmja pyetje e arsyeshme është: çfarë është më mirë që tani e tutje?

Pse e bëjmë

Arkes dhe Blumer sugjeruan se nuk duam të duket sikur kemi harxhuar kot. Të ndalosh do të thotë të pranosh një humbje, dhe njerëzit e ndiejnë humbjen më fort se fitimin e njëjtë. Gjithashtu, duam të duket se jemi të qëndrueshëm në vendimet tona, para të tjerëve dhe para vetes.

Duhet thënë se jo çdo këmbëngulje është gabim. Ndonjëherë projektet e vështira kërkojnë durim, dhe heqja dorë shumë shpejt është problem më vete. Dallimi është në arsyen: vazhdoni sepse e ardhmja duket e mirë, apo vetëm sepse e kaluara ka kushtuar?

Pyetje për të ndaluar në kohë

1. «Nëse do të filloja sot nga e para, a do ta zgjidhja këtë?»
2. Çfarë do të fitoj nga këtu e tutje, pa llogaritur atë që kam dhënë?
3. Vendosni paraprakisht një pikë kontrolli: «Nëse pas tre muajsh nuk kam arritur X, e rishikoj.»
4. Pyesni dikë që nuk ka investuar në vendim. Ai e sheh situatën pa peshën e së kaluarës.