Fatmir Limaj, «Çeliku»: komandanti i Llapushnikut, Haga dhe rruga në politikë

Fatmir Limaj lindi më 4 shkurt 1971 në fshatin Banjë, që sot bën pjesë në komunën e Malishevës. U rrit në vitet kur Kosova po humbte autonominë dhe kur një brez i tërë të rinjsh shqiptarë filloi të kërkonte rrugë të tjera përveç rezistencës paqësore. Emri i tij lidhet me disa nga kthesat më të rëndësishme të Kosovës: luftën e vitit 1998, gjyqet e para ndërkombëtare kundër ish-pjesëtarëve të UÇK-së, ndërtimin e institucioneve pas luftës dhe debatin, ende të hapur, për mënyrën si gjykohet lufta çlirimtare.

Para luftës

Në vitet 1990, pasi shqiptarët u përjashtuan nga shumica e institucioneve shtetërore, rezistenca paqësore e udhëhequr nga Ibrahim Rugova mbeti për vite rruga kryesore. Në Kosovën qendrore, si në Drenicë, presioni i policisë serbe mbi fshatrat ishte i vazhdueshëm, dhe pikërisht aty u formuan disa nga grupet e para të armatosura. Limaj iu bashkua këtyre strukturave, dhe kur UÇK-ja doli haptas në vitin 1998, ai ishte ndër komandantët e grupeve vendore.

Lufta: Llapushniku

Gjatë luftës së vitit 1998, Limaj ishte komandant i forcave të UÇK-së në zonën e Llapushnikut, në rrugën që lidh Prishtinën me Pejën. Ishte i njohur me nofkën «Çeliku». Kontrolli i kësaj rruge kishte rëndësi të madhe ushtarake, dhe në verën e vitit 1998 zona u bë skenë e luftimeve të ashpra, përfshirë betejën e Llapushnikut dhe ofensivën e forcave jugosllave që pasoi. Për shumë banorë të zonës, Limaj mbetet simbol i qëndresës së asaj vere.

Për mbështetësit e tij, «Çeliku» është emri i një komandanti që mbrojti një rrugë dhe një krahinë kur ushtria më e fortë në rajon po digjte fshatrat.

Gjyqi në Hagë

Pas luftës, Limaj ishte ndër themeluesit e Partisë Demokratike të Kosovës. Në shkurt të vitit 2003 u arrestua në Slloveni me aktakuzë të Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (TPNJ), bashkë me Haradin Balën dhe Isak Musliun. Akuza kishte të bënte me një kamp burgimi të pretenduar në Llapushnik gjatë vitit 1998. Ai u dorëzua në Hagë dhe e mohoi fajin.

Më 30 nëntor 2005, TPNJ-ja e shpalli Limajn të pafajshëm për të gjitha akuzat, ashtu si edhe Isak Musliun. Haradin Bala u dënua. Më 27 shtator 2007, Dhoma e Apelit e vërtetoi pafajësinë e Limajt. Në Kosovë, kthimi i tij u prit me festë. Në vendimet e saj, gjykata përmendi edhe vështirësitë me dëshmitarët, një çështje që do të kthehej shpesh në debatin për gjyqet e luftës.

Ministër dhe politikan

Pas kthimit, Limaj u bë një nga figurat kryesore të PDK-së. Nga janari i vitit 2008 deri në tetor të vitit 2010 ishte ministër i Transportit dhe Telekomunikacionit, në vitet kur Kosova ndërtoi pjesën më të madhe të rrjetit të saj të ri rrugor, përfshirë punimet për autostradën drejt Shqipërisë. Ai ishte ndër politikanët më të votuar në Kosovë.

Rasti «Kleçka» dhe gjyqet e tjera

Në vitin 2011, prokuroria e EULEX-it ngriti aktakuzë kundër tij në të ashtuquajturin rast «Kleçka», për krime të pretenduara lufte ndaj të burgosurve gjatë vitit 1999. Në maj të vitit 2012, gjykata e shpalli të pafajshëm. Gjykata Supreme e anuloi vendimin në nëntor të vitit 2012 dhe urdhëroi rigjykim. Pas një procesi të gjatë, në vitin 2017 u shpall përfundimisht i pafajshëm. Po në vitin 2017 u lirua edhe nga akuzat për korrupsion të lidhura me kohën kur ishte ministër, dhe në vitin 2018 u shpall i pafajshëm në një rast tjetër që lidhej me luftën.

Për mbështetësit e tij, kjo seri gjyqesh që përfunduan pa asnjë dënim tregon se akuzat kundër komandantëve të UÇK-së shpesh ishin të ndërtuara mbi prova të dobëta. Për kritikët, ato tregojnë sa e vështirë ishte në Kosovë të siguroheshin dëshmi në çështjet e luftës. Fakti ligjor është i qartë: Limaj nuk është dënuar në asnjë nga këto procese.

NISMA dhe qeveria

Në shkurt të vitit 2014, Limaj u largua nga PDK-ja dhe themeloi Nismën për Kosovën, më vonë Nisma Socialdemokrate, me synimin për të krijuar një alternativë të qendrës së majtë. Nga viti 2017 deri në vitin 2020 ishte zëvendëskryeministër në qeverinë e Ramush Haradinajt. Partia e tij ka qenë herë pjesë e koalicioneve dhe herë në opozitë, ndërsa në disa zgjedhje nuk e kaloi pragun.

Pas aktgjykimit të vitit 2026

Pas aktgjykimit të 16 shtatorit 2026 ndaj Hashim Thaçit dhe tre ish-drejtuesve të tjerë të UÇK-së në Dhomat e Specializuara, Limaj ishte ndër zërat më të ashpër kundër vendimit. Ai mori pjesë në protestat në Prishtinë dhe deklaroi se duhej diskutuar integriteti i gjyqtarëve që i gjykuan ish-drejtuesit e UÇK-së. Për Limajn dhe shumë veteranë, aktgjykimi nuk ishte vetëm vendim për katër persona, por goditje ndaj kujtesës së luftës.

Një trashëgimi e diskutuar

Historia e Fatmir Limajt përmbledh dilemat e Kosovës pas luftës. Ai është njëkohësisht ish-komandant i nderuar nga shumë njerëz, politikan me mbështetje të gjerë dhe person që kaloi më shumë se një dekadë në sallat e gjyqit, nga të cilat doli i pafajshëm. Për ta kuptuar këtë histori, lexuesi duhet t’i njohë të dyja anët: rolin e tij në luftë dhe në ndërtimin e shtetit, si dhe faktin që drejtësia, ndërkombëtare dhe vendore, i shqyrtoi akuzat kundër tij dhe nuk e dënoi.