Efekti nocebo: kur pritja e një dëmi na bën të ndihemi keq

Fjala placebo në latinisht do të thotë «do të pëlqej». Fjala nocebo do të thotë «do të dëmtoj». Ndërsa placebo përshkruan përmirësimin që vjen nga pritshmëria pozitive, nocebo përshkruan përkeqësimin që vjen nga pritshmëria negative: kur presim një dëm, mendja dhe trupi mund ta prodhojnë vetë një pjesë të tij.

Në provat klinike

Në shumë prova klinike, pacientët që marrin placebo raportojnë efekte anësore: dhimbje koke, të përziera, lodhje, marramendje. Shpesh këto janë pikërisht efektet që u ishin përmendur në formularin e pëlqimit për ilaçin e vërtetë. Asnjë substancë aktive nuk i shkakton; i shkakton pritja, shqetësimi dhe vëmendja e shtuar ndaj ndjesive të zakonshme të trupit.

Studimi SAMSON

Një shembull i qartë erdhi në vitin 2020. Statinat janë ilaçe që ulin kolesterolin, dhe shumë njerëz i ndërpresin sepse mendojnë se u shkaktojnë dhimbje muskujsh. Studiuesit e Imperial College London zgjodhën 60 pacientë që i kishin ndërprerë statinat për këtë arsye. Gjatë një viti, secili mori me radhë statina, placebo dhe asnjë tabletë, në muaj të ndryshëm, pa ditur çfarë po merrte. Çdo ditë shënonin simptomat e tyre.

Rezultati: rreth 90 për qind e simptomave që pacientët ndjenin kur merrnin statina, i ndjenin edhe kur merrnin placebo. Pas studimit, rreth gjysma e pjesëmarrësve vendosën t'i rifillonin statinat.

Simptomat e nocebos janë reale. Por shkaku i tyre nuk është gjithmonë aty ku mendojmë.

Si funksionon

Efekti nocebo nuk do të thotë se njerëzit po i shpikin simptomat. Ndjesitë janë të vërteta. Por pritshmëria negative rrit ankthin, dhe ankthi i bën ndjesitë e zakonshme të trupit, si një tension i lehtë në muskuj ose një dhimbje e vogël koke, më të dukshme dhe më shqetësuese. Gjithashtu, kur presim një simptomë, kemi më shumë gjasa t'ia atribuojmë ilaçit çdo gjë që ndiejmë.

Çfarë mund të bëjmë

• Mos e ndërprisni një ilaç vetë. Nëse mendoni se ju shkakton efekte anësore, flisni me mjekun. Mund të provohet një dozë tjetër, një ilaç tjetër ose një provë e kontrolluar.
• Pyesni për numrat. «Sa shpesh ndodh ky efekt anësor, krahasuar me placebon?» Shpesh, dallimi është më i vogël se ç'duket në fletëudhëzues.
• Mbani shënime. Simptomat që shënohen çdo ditë, me data, japin një pamje më të qartë se kujtesa e përgjithshme.
• Mbani mend se trupi ka ditë të mira e të këqija, me apo pa ilaç.

Efektet anësore të vërteta ekzistojnë dhe duhen marrë seriozisht. Por njohja e efektit nocebo na ndihmon të mos heqim dorë nga një trajtim i dobishëm vetëm për shkak të frikës.