Abdyl Frashëri: diplomati i Lidhjes së Prizrenit

Abdyl Frashëri lindi më 1 qershor 1839 në Frashër. Ishte vëllai më i madh i Naimit dhe i Samiut. Ndërsa vëllezërit e tij u bënë të njohur për librat, Abdyli u bë i njohur për veprimin politik. Në dokumentet e kohës emri i tij shfaqet në disa forma: Abdyl, Abdul ose Abdullah Hysni.

Në parlamentin osman

Në vitet 1876–1877, Abdyli ishte deputet për Janinën në parlamentin e parë të Perandorisë Osmane. Pas humbjes osmane në luftën me Rusinë (1877–1878), kur u bë e qartë se Fuqitë e Mëdha po vendosnin për fatin e Ballkanit, ai u bë kryetar i Komitetit Shqiptar të Janinës, që kishte si qëllim mbrojtjen e tokave shqiptare.

Lidhja e Prizrenit

Abdyli ishte një nga nismëtarët dhe udhëheqësit e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit në vitin 1878. U zgjodh kryetar i komisionit të punëve të jashtme të saj dhe shërbeu si zëdhënës i saj para Portës së Lartë. Ai përfaqësonte Toskërinë dhe organizoi mbledhje rajonale në jug. Ishte ndër ata që e shtynë Lidhjen nga mbrojtja e thjeshtë e territorit drejt kërkesës për një Shqipëri autonome.

Para Evropës

Në vitin 1879, bashkë me Mehmet Ali Vrionin, ai u dërgoi telegrame qeverive në Vjenë, Paris dhe Berlin, dhe një peticion kryeministrit italian. Në prill të atij viti, udhëhoqi një delegacion që mbërriti në Romë. Qëllimi ishte t'u tregonte qeverive evropiane se shqiptarët ishin një popull më vete, me të drejtën për t'u dëgjuar. Ai drejtoi gjithashtu Kuvendin e Gjirokastrës, që vendosi për krijimin e një shteti shqiptar autonom.

Abdyli e kuptoi një gjë që shumë të tjerë nuk e kuptuan në kohën e tij: fati i shqiptarëve po vendosej edhe në zyrat e diplomatëve, jo vetëm në fushat e betejës.

Burgu

Pas shtypjes së Lidhjes në vitin 1881, Abdyli u kap bashkë me anëtarë të tjerë dhe u arrestua nga ushtria e Dervish Pashës. Një gjykatë e posaçme osmane e dënoi me vdekje. Sulltan Abdylhamiti II ia ktheu dënimin në burg me punë të rëndë, që e vuajti në kështjellën e Prizrenit nga viti 1882 deri në vitin 1885. Më pas u dërgua në Stamboll dhe u lirua në vitin 1886 për arsye shëndetësore, me kusht që të mos merrej më me politikë.

Vdiq në Stamboll më 23 tetor 1892. Eshtrat e tij u sollën në Tiranë në vitin 1978.

Çfarë mbetet prej tij

Abdyl Frashëri nuk la libra si vëllezërit e tij. La diçka tjetër: shembullin e një njeriu që e çoi çështjen shqiptare para Evropës me memorandume, telegrame dhe udhëtime, kur shumëkush mendonte se shqiptarët nuk kishin zë. Ai i hapi rrugë një brezi tjetër, që tridhjetë vjet më vonë do ta shpallte pavarësinë në Vlorë.