Idriz Seferi: mbrojtësi i grykës së Kaçanikut

Idriz Seferi lindi në fshatin Sefer, në krahinën e Karadakut, në vilajetin e Kosovës. Sot fshati ndodhet në komunën e Preshevës, në Serbinë jugore. Viti i lindjes jepet zakonisht si 1847. Jeta e tij shtrihet në një periudhë të gjatë dhe të trazuar: nga Perandoria Osmane, te luftërat ballkanike, te Lufta e Parë Botërore dhe periudha pas saj.

Vitet e para

Në vitin 1875 u plagos dy herë në përleshje. U kap dhe u dënua me 101 vjet burg, por u lirua në vitin 1877. Që herët, emri i tij u lidh me qëndresën e Karadakut, një krahinë malore mes Gjilanit, Kumanovës dhe Preshevës.

Gryka e Kaçanikut, 1910

Në kryengritjen e vitit 1910, Seferi dhe Isa Boletini ishin ndër udhëheqësit kryesorë. Seferi mori Gjilanin dhe, me rreth 5 000 luftëtarë, mbajti grykën e Kaçanikut kundër një ushtrie osmane shumë më të madhe. Pas një beteje që zgjati 13 orë, luftëtarët e tij u detyruan të tërhiqeshin. Gryka ishte rruga kryesore që lidhte Shkupin me Kosovën, prandaj qëndresa aty kishte rëndësi të madhe ushtarake.

Disa beteja kujtohen për fitoren. Gryka e Kaçanikut kujtohet për qëndresën, edhe pse u humb.

Kryengritja e vitit 1912

Në vitin 1912, Seferi organizoi kryengritësit rreth Ferizajt. Në gusht pranoi marrëveshjen me qeverinë osmane, duke ndjekur krahun e moderuar të udhëhequr nga Hasan Prishtina.

Kundër pushtimeve të reja

Gjatë Luftës së Parë Ballkanike, ai mblodhi rreth 6 000 burra dhe sulmoi postat kufitare serbe. Për shtatë ditë luftoi në grykën e Konçulit, para se të tërhiqej dhe të humbiste Gjilanin. Gjatë Luftës së Parë Botërore, udhëhoqi një kryengritje kundër pushtimit bullgar në Karadak dhe në vitin 1916 u kap nga bullgarët. Më vonë, mori pjesë në qëndresën kundër sundimit serb si pjesë e lëvizjes kaçake.

Vdekja dhe kujtimi

Idriz Seferi vdiq më 25 mars 1927. Pas vdekjes u shpall Hero i Kosovës, dhe një bust i tij qëndron në Kaçanik. Presidentët e Shqipërisë dhe të Kosovës, Ilir Meta dhe Hashim Thaçi, përuruan më vonë një statujë të tij në Gjilan. Figura e tij është e pranishme edhe në poezinë popullore të Karadakut, ku këngët e kanë ruajtur kujtimin e tij për breza.

Si ta lexojmë këtë histori

Për shumë figura si Idriz Seferi, burimet e shkruara janë të pakta, dhe një pjesë e kujtimit vjen nga këngët dhe tradita gojore. Këngët janë të çmuara si dëshmi e asaj që njerëzit ndjenin dhe kujtonin, por nuk janë gjithmonë të sakta për numrat dhe datat. Një lexim i mirë i historisë i mban të dyja: dokumentin dhe këngën, secilën në vendin e vet.